28/08/2008
UZM.DR.EROL SERT'İN Meme kanseri ve Guatr hakkındaki açıklamaları...
ÖZDE TIP MERKEZİ'NDE Genel Cerrah olarak görev yapan Uzm.Doktorumuz Erol Sert okuyucularımızı aydınlatmak için bilgilerini bizlerle paylaştı.
MEME KANSERİ ; kadınlarda görülen en sık kanserdir.
Risk Faktörleri Nelerdir?
Çok sayıda risk faktörü olmasına rağmen halen çoğu meme kanserlide neden bilinmemektedir.
Tabi ki kadın olmak (erkeklerde de olur) ve ilerleyen yaş (40 yaş sonrası) en önemli risktir. Ayrıca ailede genç yaşta meme veya yumurtalık kanseri olması,
Erken yaşta adet görmeye başlayıp geç yaşta menopoza girmek ( doğurganlık süresi yani kadınlık ne kadar uzarsa memeyi etkileyen kadın hormonlarıda arttığından kanser riski artar. Eğer aralarda doğum yapılırsa doğurganlık-kadınlık durduğu için kanser riski azalır.)
Uzamış menopoz hormon tedavisi,
Bazı iyi huylu meme tümörleri
Ailesel Yüksek Riskli hastalar
Meme kanserinin az bir kısmı böyledir. Böyle ailelerde erkeklerde ve yakın akrabalarında erken yaşta meme veya yumurtalık kanseri vardır. Bunlara genetik test yapılmalıdır. Test yaptırmayanlarda 18 yaşında meme muayenesi yapılıp 25 yaşından itibaren mamografi takibine alınır. 30-35 yaşından sonra 6 ayda bir Kadın Doğum kontrolüne gitmelidir.
Mamografi ile tarama ne anlama geliyor?
Normalde şikâyeti olmayan bayanlar 40 yaşından sonra yılda 1 kez mamografi ile tarama yaptırmalıdır. Mamografinin amacı fındık, ceviz büyüklüğünde bir şişlik gördük bu iyimi- kötümü anlamak için YAPILMAZ. Asıl amacı o kitle ortaya çıkmadan 4-5 yıl öncesinden daha ortada hiçbir şey yokken kireçleme safhasında iken yakalamaktır.
Bu müthiş bir şey. Artık meme kanseri korkutucu olmaktan çıkmıştır.
Erken Tanının önemi nedir?
Meme kanseri vücuttaki ve memedeki yayılmasına göre 4 evrededir. Her evrenin tedavisi ve yaşam kalitesi farklıdır. Mesala 0.5 cm iken yakalansa yalnızca meme tümörlü yeri almak tedavide yeterli. İlave ışın yada kemoterapi almıyor.
Meme kanser şüpheli lezyona bıçak vurulursa hızlı yayılır mı?
Tümörü pirinç tanesi iken mi yakalamak önemli yoksa elma kadar büyüdüğünde mi ?
Kanser hücreleri kontrolsüz çoğaldığı için; 1 hücreden başlayıp 1 cm.lik kanser oluncaya kadar 10-15 yıl geçiyor. Bugün 1 cm olan lezyon belki 3 ay sonra 2 cm olacak. Yani ne kadar erken tanı o kadar uzun ve konforlu yaşam.
Ama insanları anlamak çok zor. Duyduklarına inanıyorlar. Doğrusu biz o lezyona dokunduk diye kansere dönmez. Zaten kanserse de bir gecede olmuyor. Maharet onu çok çok erken evrede yakalayabilmek. Erken yakalanırsa ölüm meme kanserinden olmaz ancak çok ilerlerse neden ondandır.
Meme kanserinde ağrı olur mu?
Keşke ağrıyla başlasa. Bu sayade hiçbir lezyon yokken çok erken tanı koyardık. Ancak kanser sinsi bir hastalıktır. Ağrı olması için son evrelere gelmeli, kitle büyüyüp sinirlere ve kaslara ve cilde yayılmalıdır.
Meme ağrısı niçin olur ve tedavisi nedir?
Doğurgan kadın memesi ağrır. Çünkü her adet döneminde ki yoğun hormonal değişiklikler meme dokusununda ödem, dolgunluk ve şişkinlik yapar. Ağrı adet dönemiyle ilişkili yada sadece bir noktada yoğun olabilir. Araştırmalarda çoğunlukla ağrıyı yapacak belli bir bozukluk saptanmaz. Tabiî ki her ağrıda kanseri ekarte etmek için muayene edilir. Günlük yaşam kalitesini etkileyecek kadar şiddetli olabilir.
İlk tercih olarak Çuha çiçeği yağı 2-4 ay kullanılır. Memeyi etkilen süt verme hormonunun (prolaktin) meme üzerindeki etkisini azaltır.
Bilimsel olmasa da hastalarda kafeini azaltmak ve 400-800 mg E vitamini alınca ağrılar azalabilir. Ciddi ağrılarda daha ağır ilaç seçenekleri vardır.
Ayrıca boyun fıtığından ağrı yansıyabilir.
Memede süt kalıntısı ağrı, kist ve kitle yapar deniliyor. Doğru mu ?
Süt kalıntısı diye yaygın bir inanış vardır. Hatta bazen doktorlar açıklama zorluğu çekince kullanıyorlar. Ben çocuğumu yeterince emziremedim kalan sütlerden ağrı olur tamamen yanlıştır. Gerçek süt kalıntısı olsa o biriken süt; 1 hafta içinde apseye neden olur. Çoğunlukla apseye neden olmadan vücut tarafından düzeltilir. Vücut en büyük mimardır. Yıllarca devam eden süt kalıntısı diye bir şey yoktur.
Meme Kisti kanserleşirmi?
Halk arasında kanserede kist dendiği için bir anlam kargaşası var. Bizim bahsettiğimiz kist ile halkın anladığı farklı. Meme kistleri Ultrason ile anlaşılır. Zarasızdırlar. Takip edilirler. Şikayete sebep olursa veya büyüme olursa iğneyle çekilerek boşaltılır. Tekrarlıyorsa veya içerik kanlı ise biyopsi yapılır.
Fibroadenom nedir?
30 yaş altında en sık rastladığımız iyi huylu, düzgün sınırlı, hareketli kitlelerdir. 2 cm altındakiler izlenebilir. Gebelik sırasında büyür, menopozda küçülürler.
Sıkmakla meme başından akıntı geliyor ne yapmalıyım?
Bizim için kendi kendine gelen akıntılar önemlidir. Memeye rahatlarım diye böyle travmatik işlem yapılmamalıdır.
Meme başından süt akıntısında ne yapılır?
Emzirme bitiminden 2 yıla kadar memeden süt gelebilir. Ayrıca menopoza kadar memelerden birkaç damla süt gelebilir. Ek tedavi verilmez.
Fazla miktarda süt geliyorsa bazı ilaçlar (psikiyatri, kalp ilaçları, metpamid) veya beyindeki hipofizden hazla süt hormonu (prolaktin) salgılanıyordur. Prolaktin seviyesi yüksekse hipofiz MR veya CT çektirilir. Tümörü varsa ilaç tedavisi veya ameliyat yapılır.
Tek memeden kendi kendine gelen akıntı?
Akıntıdan yapılan tetkikler faydalı değildir. Çoğunlukla iyi huyludur. Yinede ileri tetkik yaptırılır. İyi düşünülmesine rağmen devam edenlere cerrahi biyopsi önerilir.
Meme başında ekzema benzeri yüzeyel cilt lezyonu normal midir?
Meme başında gözlenen her türlü lezyon ciddidir. Çok basit önemsiz gibi gözlenen cilt kızarıklıkları kanserin ilk belirtisi olabilir ve biyopsi yapılmalıdır.
Guatr nedir ve neden meydana gelir ?
Guatr, tiroit dokusunun büyümesidir. Büyümenin nedenleri iltihaba, iyot eksikliğine veya kansere bağlıdır. Türkiye’nin toprağında ve suyunda iyot az olduğu için guatrlı sayısı çok fazladır.
Tüm dünyada her üç kişiden biri iyot eksikliğinden dolayı risk altındadır.
Her ülkenin hatta aynı ülkenin farklı yerlerinde toprak ve sularında ki iyot miktarı farklı olduğu için günlük İyot alımı değişir. Karadeniz’de içme suyunda ve toprakta İyot yetersizdir.
İyot’un guatr’daki önemi nedir?
Tiroit hormon yapımı için İyot gereklidir.
İyodun ana kaynağı diyettir. Diyetteki İyot miktarı ise su ve toprağın iyot miktarına bağlıdır. İyot en fazla deniz ürünlerinde bulunur. Daha az miktarda ancak yeterli olarak süt, yumurta ve ette bulunur.
Ispanak hariç sebze ve meyvelerde çok az iyot vardır.
İyot gereksinimi adolesan (ergenlik), gebelik, süt verme ve çocuklarda fazladır.
En fazla neden eksik İyot alımıdır. (yeterli beslenseler bile toprağında, suyunda yetersiz İyot var. Ek iyot verilmelidir.)
İyottan başka guatr yapan madde varmıdır?
Şiddetli İyot eksikliği olan bölgelerde çoğu kişide guatr olmadığına göre başka nedenlerde önemlidir. Karalâhana, soya fasulyesi, turpgiller, suların aşırı kalsiyum ve fosfor içermesi(kireçli su) guatr yapıcı etkiye sahiptir. Ancak çok miktarda alınmaları gerekir.
Tiroit bezinin görevi nedir?
İç salgı bezi olan Tiroit dokusu; salgılarını içeriye yani kana vererek tüm vücudun çalışma hızını (bazal metabolizmayı) ayarlar. Az yada çok çalışması durumunda vücut alt üst olur. Çok hassas bir dengededir. Çocukların büyüme ve gelişmesi ile zeka gelişiminde önemlidir. Açlık, ısı, yaş, yükseklik, ilaçlar tiroit hormon miktarını etkiler.
Tiroit bezinin çalışma hızı vücudu nasıl etkiler?
Tiroit dokusu çalışma hızına göre normal(ötiroidi), az(hipotiroidi)veya çok (hipertiroidi) çalışabilir. Çok büyük nodüllü(bezeli, yumrulu) guatrlı birinde çalışma hızı bu üç şekilde olabilir. Ancak çoğunlukla normaldir. Çünkü tiroit dokusunun çalışma hızı beynin 2 farklı noktasından kontrol edilir.
Az çalışmasına bağlı tüm vücutta durgunluk, donuk konuşma, tepkilerde yavaşlama, vücutta şişlikler, saçlarda bozulma, kabızlık ortaya çıkar.
Çok çalışmasına bağlı sinirlilik, çarpıntı, terleme, nemli cilt, çok yemek yemeye rağmen kilo alamama, sıcağa tahammülsüzlük ve uzun sürerse ani ölüm ortaya çıkabilir.
Sinirlilik, boğazda düğümlenme hissi mutlaka guatrdan mıdır?
Kan tahlili, guatrın çok çalıştığını gösteriyorsa (halk arasında zehirli guatr denilen durum) bundandır. Yoksa tahlil normalse başka sebeplerdendir.
Endemik kretenizm; hamilelik ve doğum sonrası ilk 6 ayda şiddetli İyot eksikliği sonucu çocukta ortaya çıkan zekâ özrü ve gelişme geriliğidir. Dünyada bu şekilde 12 milyon çocuk vardır.
Fazla İyot alınması da guatr yapabilir. Özellikle Japonya’da yosun çorbası fazla tüketenlerde guatr gözlenmiştir. Yosun alımı kesilince guatr düzelmiştir.
Sofra tuzlarına %0,01 oranında potasyum iyodür katılması yeterlidir.
Uzun süredir endemik guatrı olanda İyot verilmesi hiç etkili olmazken, yeni başlayan İyot eksikliğine bağlı guatrda gerileme sağlayabilir. Aynı şekilde uzun süredir guatrı olanda guatr hormonu vererek küçülme olmayabilir.
Guatr olan birinde ilk önce genel cerrahi veya Dahiliye (endokrinoloji) hekimi tarafından muayene edilmelidir. Guatrın çalışma hızı ve tiroit bezinin büyüklüğü ile içinde ilave bezeler (nodüller) varmı diye görüntüleme ve kan tetkikleri yaptırılır.
Kan tetkiklerinin hassasiyeti çok artmıştır.
Tiroit Sintigrafisi= Bezin ve nodüllerin çalışma hızını gösterir. Nodülün iyi yada kötü olduğunu ayırt edemez. Ancak kanser izleminde ve zehirli nodüler guatrda hangi nodül zehirli belirlemede önemlidir.
İnce İğne Biyopsisi= 1.5 cm’i geçen nodüllerde ve küçük olmasına rağmen muayenesi ve Ultrason bulguları şüpheli olanlara yapılır. Boyundan iğne batırılması insanların Cçoğunu korkutur. Ancak koldan kan verilmesi kadar kolay ve güvenlidir. Çok değerli bilgiler verir. İzlem yada ameliyat tekniği hakkında bilgi verir. Ancak 10 hastanın 2-3’ünde yetersiz bilgi verir.
Nodüler Guatr saptanırsa ne yapılmalıdır?
İlkönce bilinmesi gereken nodül(beze) mutlaka yok edilmesi gereken bir hastalık değil, iyot eksikliğine bağlı gelişen bir sonuçtur. 50 yaşın üstünde her iki kişiden birinde nodül vardır. Tiroit nodüllerinin çoğu iyi huyludur. Kanser olsada; Tiroit kanserleri yavaş seyirlidir.
İlk muayene esnasında kötü olduğunu düşündüren bulgular ve riskler yoksa vücuttaki her şişlik gibi büyüme hızı yönünden takibe alınır. 1.5 cm’i geçenlerden ince iğne biyopsisi yapılır. Şüpheli bir sonuç gelmez ise izleme devam edilir. İzlemde nodül küçülebir, büyüyebilir yada sabit kalır. Büyüme eğilimi olanlar daha dikkatli izlenir.
Nodülleri veya guatrı küçültmek veya eritmek için tedavi var mıdır?
Küçük ve yeni başlayan guatrda etkili iken büyük ve eski guatrda genelde başarısızdır. 1 cm altındaki nodüller tiroit hormonu vererek küçülebilir. Ancak daha büyük nodüllerde etkili değildir. Yine de küçültmesede büyümesini durdurduğuna inananlar vardır. Tedavi altındayken büyüyen nodüllerde tek tedavi ameliyattır.
Riskli Nodüller nelerdir?
Boyuna radyasyon öyküsü (lenf bezi tümörü için alınan); ailesel öykü, 20 yaş altı ve 60 yaş üstü yeni gelişen nodüller. Tek, sert ve soğuk nodüller risklidir. Tedaviye rağmen büyüyen, ses kısıklığı yapan, boyunda lenf bezi yapan ve iğne biyopsi sonucu kötü veya şüpheli gelenler risklidir.
Ameliyat sonrası ne kadar süre ilaç kullanılacak?
İyi huylularda TSH= 1olacak şekilde ilaç alır. Ameliyat esnasında geriye bırakılan dokunun kalitesi ve miktarına göre ilaç kullanma süresi değişir. Son yıllarda iyi huylu guatrda da total (hepsini) ameliyat ön plana çıkmıştır. Böyle yapınca tekrarlama sorunu ortadan kalkmış ve yeni başlangıçlı gizli kanserler tespit edilmektedir. Ama bunlar sürekli ilaç kullanmalıdır. Kanserlerde ise TSH=0.1 düzeyinde olacak şekilde sürekli ilaç verilir.
|
Yukarı
DİYETİSYEN RIFAT KUŞTEMİR VÜCUT YAĞ ORANI VE ÖNEMİ KONUSUNDA BİLGİLER VERDİ..
